Category: धर्म सस्कृती

  • आज साउन १५ खीर खाने दिनअर्थात  खिर दिवस

    आज साउन १५ खीर खाने दिनअर्थात खिर दिवस

    अर्घाखाँची   सम्बादाता  श्रावण  १५

    नेपाली समाजका सनातन परम्परामा निकै रोचक र बैज्ञानिक तथ्यहरु फेला पर्दछन् । हरेक पर्वहरुसग यो चराचर जगत् को अन्योन्याश्रित रुपमा सम्बन्ध रहेको छ। यसै सन्दर्भमा श्रावण १५ लाई विशेष रुपमा नेपाली समाजले लिने गरेको छ।

    असारको १५ दहीचिउरा खानू, साउनको १५ खीर, भन्ने उक्ति परापुर्वकालदेखि नै नेपाली समाजमा व्याप्त रहिआएको छ। पौष्टिक आहारका रुपमा पनि खीरको महत्व उत्तिकै छ । सात्विक भोजनमा पर्ने खीर खाँदा शरीरलाई आवश्यक पौष्टिक तत्व प्राप्त हुन्छ भन्ने कुरालाई आजको विज्ञानले पनि नकार्न नसकिरहेको सन्दर्भमा साउन १५ को महत्त्व पछिल्लो पुस्तासम्म पनि निकै लोकप्रिय रहिआएको छ। त्यसैले १५ साउनको दिन घर घरमा खीर खाने गरिन्छ । किसानहरुले धान तथा महत्वपूर्ण बाली रोपेर आराम लिने महिना पनि श्रावण भएको र महत्त्वपूर्ण कार्य समाप्तिपछि आरामका साथमा मीठा खानेकुरा खाने पर्वका रुपमा पनि साउन १५ को खीर खाने दिन जोडिएको हुन सक्छ ।नेपाली सनातन परम्परा अनुसार घरघरमा खीर र मिष्ठान्न भोजन खाएर यो पर्व मनाइँदैछ । वर्ष दिनभरिमा कहिले जौ को सातु र सर्वत, कहिले दही चिउरा, क्वाँटी खाए जस्तै गरी हरेक साउन १५ मा खीर पकाई आपसमा बाँडेर खाने चलन छ । यसको साँस्कृतिक मात्रै नभई वैज्ञानिक महत्व पनि ठूलो छ ।

    नेपाल कृषिप्रधान देश भएको र बहुसंख्यक नेपाली कृषि पेसामा आश्रित भएकाले कृषकहरूले धान रोपेर काम सकेपछि खुसीयालीस्वरूप खीर खाने परम्परा विकास भएको संस्कृतिक मान्यता छ । साउन महिना वर्षात् समय भएकाले पनि विभिन्न रोगहरुबाट छुटकारा पाउनका लागि पनि दुधबाट बनेको पोषिलो खीर खाने गरिन्छ । खीरमा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता पर्याप्त हुने भएकोले पनि यो खाने प्रचलन बसेको बुझ्न सकिन्छ । बर्षा समयमा विभिन्न संक्रमण रोग लाग्ने गर्दछ, संक्रमणबाट बँच्न खीर खाने गरेको प्रसङ्गलाई स्वास्थ्य विज्ञानसँग पनि जोडेर हेर्न सकिन्छ।

    हिन्दू धर्मावलम्वीहरुका लागि साउन महिना शिवपुजन महिना भएकाले एक महिनासम्म माछा–मासु नखाएर शिवभक्तहरूले भगवान शिवको पूजा गर्ने गर्दछन् । गर्मी महिना भएकोले शरीरमा दाद, खटिरा र लुतोजस्ता रोगले आक्रमण गर्ने भएकोले रोग प्रतिरोधात्मक शक्ति बढाउनु पर्ने हुन्छ । जसको कारण साउन महिना दूध तथा दूधबाट बनेका पोषिला परिकारहरू, खासगरी खीर खाने चलन छ।

  • Untitled post 3289

    श्रीराम गौतम
    चन्द्रकोट २ गुल्मि
    साउने सङ्क्रान्ति लाई लुतो फाल्ने दिन भनिन्छ। लुतो, पिलो, खटिरा-पटिरा लैजा है पल्लो गाउँले, तल्लो गाउँले, माथ्लो गाउँले भनी आगोको अगुल्टो फ्याँक्ने दिनको रात नेपाली संस्कृतिको रोमाञ्चकारी रात हो। लुतो फाल्ने संस्कृति किन र कसरी बस्यो त्यसको आफ्नै कहानी होला। तर लुतो फाल्न अघि गरिने केही कर्म काण्डे गतिविधिहरू छन्। जुन सम्प्रदाय विशेषमा केही अन्तर छ। ती अवसरहरूमा प्रयोग हुने जडीबुटी र सामग्रीहरूको सारतत्वको औषधीय गुणको सन्दर्भ को  वैज्ञानिक अनुसन्धान दिएको सङ्केतले ती सामग्रीहरूको तत्कालीन मौसमी रोग र विकृति, खेतीपातीका क्रममा हिलोका कारण फैलिन सक्ने चर्म रोग आदिको प्राकृतिक र आयुर्वेदिक उपचारमा रहेको भूमिकाले भने तपाईँ हामी सबैलाई यसलाई फरक ढङ्ग बारे  सोच्न बाध्य पार्ने छ।
    लुतो (scabies) चर्म रोग हो। लुतो भनेको ज्यादै चिलाउने र बाक्लो बिमिरा उठेर पाक्ने खटिरा विशेष हो। मानिसमा हुने चर्म रोग प्राय पानी र पानी जन्य रोगको कारण हुने गर्दछ। पिलो पिडके मासु धेरै भएको ठाउँमा आउने मूलतः रगतको फोहर जम्मा हुन गई भित्र वाट आउने खटिरो जातको ठुलो पिप्सो हो। खटिरा भनेको छालाको भागमा सामान्य देखिने निको हुने सामान्य प्रकृतिको गाउँ हो। खटिरापटिरा भनेर सामान्य खटिरा र भन्न अलि लाज लाग्ने गुप्ताङ्ग आदिमा गुप्ताङ्ग रस आदि छालामा लामो समय रहँदा सडेर त्यसमा विकास हुने रोगाणुको कारण पैदा गरे छालाको रोग तर्फ सङ्केत गरिने चलन हो। यो चलन नेपालको विभिन्न स्थानमा विभिन्न तरिकाले चलिरहेको छ ।
    व्याप्त किंवदन्ती अनुसार साउने सङ्क्रान्तिको दिन असारे वर्षा, हिलोबाट लाग्न सक्ने रोगबाट जोगिन लुतो फाल्ने प्रचलन चलेको भन्ने सबैले सुनेकै कुरा हो। फरक फरक ठाउँमा फरक तरिकाले लुतो फालिन्छ। कुनै ठाउँमा भने  बिहान कण्डारक नामक राक्षसको पूजा गरी त्यसलाई कागती, निबुवा, अम्बा, अनार, नासपती आदि फलफूलहरू चढाएर दाद, लुतो खटिराजस्ता चर्म रोगको प्रकोपबाट बच्न सकिने विश्वास छ।
    साँझको समयमा कुकुर डाइनो (Smilax zeylanica), भलायो (Semecarpus anacardium), कुरिलो (Asparagus racemosus) , पानीसरो (Cautleya spicata), पुरेनी (Ampelocissus latifolia), गलेनी (Asiatic Leea) आदि औषधीजन्य वनस्पतिहरू जलाएर घर आँगनको चारै दिशामा धुवाको धूप घुमाएर जलाउँदा बलेको भर्भराउदो आगोको अगुल्टो फ्याँकिन्छ।
    त्यसैलाई नै लुतो फ्याँक्ने भन्ने गरिएको हो। कतिपय स्थानमा लुतो फ्याँक्दा नाङ्लो ठटाउने, शङ्ख फुक्ने, घण्ट बजाउने, ढिकी कुट्ने तथा केही बेर सम्म घरको ढोका बन्द गर्ने प्रचलन समेत बसिसकेको देखिन्छ।
    हेर्दा रुढी वादी जस्तो लाग्ने यो चलन यथार्थमा वैज्ञानिक त छदै छ त्यो भन्दा लुतो फाल्ने चलन हाम्रा घरेलु वैधहरूलाई जरुरी हुने औषधिको बुटी घरमै जोहो गरिदिने चलनको रूपमा चलाइएको हो कि भन्ने प्रशस्त आधार देख्न र महसुस गर्न सकिन्छ।
    कुरिलो अर्थात् शतावरीको जरामा हुने सार तत्त्व सेपोनिनले शरीरमा पैदा हुने फ्रि-र्याडिकलका कारण हुने छालाको क्षतिलाई कम गर्न र छाला चाउरी पर्न नदिन सहयोग गर्दछ। शतावरीले दुई हड्डी जोड्ने कोलेजन भनिने कुरकुरे हाड च्यातिन र टुक्रिन मद्दत गर्ने र छालामा उच्च लचकता कायम गर्न मद्दत गर्दछ। पानी सरोको गानाको रस पेटको विकारको औषधिमा प्रयोग हुन्छ । गानाको रसमा हुने बिटा सिटोस्टेरोल नामक सक्रिय यौगिकले छालाको चमक लाई बढाउने र मानिसलाई कम उमेरको देखाउन मद्दत गर्दछ।
    भलायोको फल र तेल क्यान्सर प्रतिरोधी, दर्द नाशक, एन्टिअक्सिडेन्ट, रगतमा चिनीको मात्रा घटाउने, रोगाणु नाशक र गर्भ निरोधक गुण युक्त औषधीय  वस्तु हो। आगोमा पड्काएको भलायोको गेडाले मानिसमा एलर्जी निरोधक क्षमताको विकास गर्दछ। यसको फल र बिरुवाको चोप भने कतिपयको छालामा लाग्दा उध्रने र फोका उठ्ने जस्ता प्रतिकूल समस्या दिने गर्दछ।
    पुरेनीको दानाको रस घाउ निको गर्ने ओखतीको रूपमा प्रयोगमा आउँछ। यसको डाँटको बोक्रा पेट दुख्दा खाने र हड्डी भाँचिदा प्रयोगमा आउँछ। जरा छालाको रोगमा, घाउ निको पार्ने, बाथ रोग, हड्डी भाँचिदा, मूत्रवर्धक, गोनोरिया, सिफलिस, आँखाको रोग, महिनावारीको समस्यामा टनिकको रूपमा पनि प्रयोग हुन्छ।
    गलेनीको बिरुवा ज्वरो, पखाला, झाडा, जोर्नीको दुखाइ, बाथ, मधुमेह, हड्डी भाँचिएको, शरीर दुखाइ, घाउ, यौन विकार, लगायतका रोगको उपचारको लागि प्रयोगमा आउँछ।
    झोलिलो गाइको गोवर वा गाइको थोरै गौँत मिसिएको गोबर छालाको इम्युन डिसअडर सम्बन्धको  रोक मानिने र आज सम्म औषधि विज्ञानले निको हुने गरी ओखती बनाउन नसकेको छालाको रोग सोरेसिसको (psoriasis) परम्परा गत वैदिक ओखती हो।
    गाइको गोवर र गौतले छाला चिलाउने, रातो हुने एक्जिमाको उपचार हुने, लुतोको चिलाउने र दर्द दिने समस्या कम पार्ने गर्दछ। असार-साउने  पानी र हिलोले खाएको छालाको उपचार तथा अन्य छालाको रोगमा समेत गोवरको लेपन औषधि बनाएर लगाइने हाम्रो परम्परागत चलन हाल औषधि विज्ञानले समेत उपयोग गर्न थालेको छ।
    अमेरिकामा गाईको गौँतको अर्क, पन्च कव्य आदिको क्यान्सर लगायतको औषधीय मूल्यको यकिन गरेर पेटेन्टहरु दर्ता भएका छन्। गाइको घ्युले छालामा हुने अत्यन्त सानो सानो चिरा आदिको ओखती गर्ने, तन्तु मिहिन पार्ने र छालाको भित्री ठिक भागको बोसो र सेवममा घुलेको विषाक्त पदार्थ निकाली शरीरलाई विषाक्त तत्त्व वाट राहत दिलाउने गर्दछ।
    काँक्रोको फुल होस् वा फुल र गेडाको पेस्ट मुखको छाला नरम गर्ने कस्मेटिकमा प्रयोग हुन्छ। त्यस्ता पेष्ट छालामा प्रयोग गरेर पोलेको वा जलेको छालाको उपचार हुने, सुन्निएको निको हुने, घामले डढेको निको पार्ने, थिचिएर बिग्रिएको छालाको उपचार गर्ने तथा गुप्ताङ्गमा पसिना र स्वप्न दोषमा निस्कने यौन रस गनाएर दिने छालाको विकृतिको उपचार गरिदिन्छ। लोती सुन्निने रोगको उपचारमा कर्कलोको पातको पानीप्रयोग हुन्छ। कर्कलोको पानीले शरीरको छाला पोल्ने साइटोकाइनिनको उत्पादन कम गर्न सहयोग गर्ने हुँदा चिलाउने दर्द हुने प्रकृतिको छालाको रोगको प्राथमिक प्राकृतिक उपचार गर्न गरिन्छ।
    भिटामिन, क्यारोटिन, पोलिफिनोल, पोटासियम, फ्लोराइड र आइरन आदि हुने आरु चम्किलो छालाको टनिक हो नै। गर्मीको वेला पेट ढुस्स हुँदा निको गर्ने अरूको पाचन प्रक्रिया दरो पार्ने, रगत सफा गर्ने, इम्युन शक्ति बढाउने र छाला लाई बलिष्ठ राख्ने ल्याकत राख्छ। आरुको गुदी र जुसको कस्मोटिक समेत बन्ने गर्दछ।
    खनायो मूलतः कुष्ठरोग, पखाला, टाउको दुखाइ, ज्वरो, कान दुख्ने, अल्सर, ग्यास्ट्रिकको समस्या र छालाको फोका निको पर्ने अचम्मको शक्तिशाली फल हो। तीतेपातीको धूप मनोवैज्ञानिक ओखती हो। यो छारे रोगमा उपयोग हुन्छ। एन्टी व्यक्टेरियल र एन्टी भाइरल पातीको सारतत्व पहिले मलेरिया उन्मुलनमा व्यापक उपयोग मा आयो। छालाको रातोपन निको पारि चिरिएको, खतले बिग्रिएको अनुहार ठिक गर्ने पाती संसारमै निकै महँगो ठानिने कोरियन कस्मोटिकको मुख्य सक्रिय तत्त्व हो।
    चीन, कोरिया, जापान जस्ता देशमा सुकेको तिते पतिको पात बालेर दुखाइ र उकुसमुकुस हुने समस्या कम गर्न एनेस्थेटिक प्रभाव दिने मोक्सिफिकेसन वा धूप सुँघाउन उपयोग गरिन्छ। निगाला र बाँसको सिन्का बाली आउने धुवा तुलनात्मक रूपमा हावामा कम धुवा दिने हुँदा धूप आदिको डन्डीमा प्रयोग हुन्छ। अगुल्टो समेत हावामा कम धुवा दिने आगो हो। जसको मुलत: खरानी हानिकारक रोगाणुको काल नै हो। गाइको गोबर पनि रोगाणुहरुको लागि एन्टीसेप्टिक हुने गर्दछ।
    ज्वरो घटाउने, दुखेको निको गर्ने, पोलेको शान्त गर्ने, पखाला ठिक पार्ने र पेटको जुका मार्ने सारतत्व हुने लुते झार भनिने लहरे उन्यूका कलिला पातहरू तरकारीका रूपमा खाइन्छ। त्यसको बोट निमोठेर बनेको रस छालाको घाउ र फोका निको पार्न  खुट्टामा दलिन्छ। बोटको लेदो जोर्नीको दुखाइमा उपचारमा आउँछ।
    जराको रस यौन रोग, बाथ र रक्तहीन पखालाको ओखती हुने कुकुर डाइनुको पात कुष्ठरोग, छालाको रोग, जोर्नी दुख्ने, शरीर सुन्निने र रगत शुद्ध गर्ने ओखतीको रूपमा उपयोगमा आउँछ। पाटे सिउँडीको लेदो छाला सम्बन्धका समस्याहरू जस्तै जलेको, घाउ भएको, पेटको जुकाको जन्डिस आदिको ओखतीको रूपमा प्रयोग हुन्छ। सुख्खा हुनबाट जोगाउन, छालाको रङ्ग र चमक सुधार गर्न, छालाको दाग निको पार्ने, चिलाउने कम गर्न पैयुँको बोक्राको पाउडर, रस र तेल उपयोगी हुने हुँदा छालाको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। पाटे सिउँडीको लेदो छाला सम्बन्धका समस्याहरू जस्तै जलेको, घाउ भएको, पेटको जुकाको जन्डिस आदिको ओखतीको रूपमा प्रयोग हुन्छ।
    छालामा पसेको अत्यन्त सूक्ष्म सार्कोप्टेस स्क्याबीज नामक किराको कारणले छाला चिलाउने र बिबिरा उठ्ने रोगको कारण मानिसलाई लुतो अर्थात् स्क्याबीज हुने गर्दछ। जुन जति कन्यायो त्यति तीव्र रूपमा फैलन्छ। कागती, निबुवा आदि अमिलो सिट्रस जातका फलको बोक्रा र भित्री बियाँको तेलको उल्लेखनीय रूपमा  सार्कोप्टेस स्क्याबीज जीवनाशक गुण हुने गर्दछ।
    लुतो फ्याँक्ने समयमा हुने नाङ्लो ठटाउने, शङ्ख फुक्ने, घण्ट बजाउने, ढिकी कुट्ने तथा केही बेर सम्म घरको ढोका बन्द गर्ने रमाइलो प्रचलनको केहि उत्सव मनाउने कला र अधिक मनोवैज्ञानिक पक्ष कारक बनेको देखिन्छ। त्यस प्रकारको उत्सवले मानिसमा आफ्नो रोग प्रतिरोध क्षमताको विकाश भएको विश्वास र आत्मबल बढाउन मद्दत गर्ने गर्दछ। जसलाई औषधि विज्ञानमा प्लेसिबो ईफेक्ट भन्ने गरिन्छ।
    व्याप्त किंवदन्तीको कण्डारक राक्षसको पूजा तथा बलेको भर्भराउदो आगोको अगुल्टोको कथाले भने अत्यन्त गहिरो तर व्यवहारिक औषधीय अर्थ बोकेको देखिन्छ।
    हाम्रो शरीरमा रहेको कुरकुरे मासु तथा लिगामेन्टको संयुक्त संरचनाले शरीरको सम्पूर्ण भागलाई एकबद्ध गरी एउटै संरचनामा रहेर बाँधिन सहयोग गर्दछ। उक्त संरचनाको लागि महत्त्वपूर्ण हुने विशेष प्रकारको विभिन्न थरीको रसायनको मिश्रण लाई काण्डार (Kāṇḍāra) भन्ने गरिन्छ।
    रसजलनिधि (Rasajalanidhi) अध्यायको चौथो खण्डमा अजीर्ण अर्थात अपचको उपचारको लागि विकसित गरिएको आयुर्वेदिक ओखतीको विभिन्न फर्मुला मध्ये एक फर्मुलाको नाम राक्षस (Rākṣasa)  रहेको छ। जुन  इएट्रो केमेस्ट्री (Iatrochemistry ) अन्तर्गत वर्गीकृत छ। आयुर्वेदिक औषधि विज्ञानको रसशास्त्र अन्तर्गतको उक्त राक्षस अलकेमी (Alchemy ) यथार्थमा विभिन्न खनिज (उपरस), विष र अन्य जडीबुटी बाहेकका औषधिहरूको ग्रन्थहरूमा उल्लेखित विधि र प्रक्रिया अपनाएर शुद्ध पार्ने र समग्रमा मिसाएर उच्च तापक्रममा भस्म पारि खरानी बनाएर उपयोग गरिन्छ।
    रससिद्ध शास्त्र अनुसार सात उपरसमा काशिका (आइरन-सल्फेट), पहेँलो र सेतो आर्सेनिक ट्राई सल्फाइट, रातो आर्सेनिक सल्फाइट, सल्फर, साइकोडेलीक लाइसेरजीक एसिड डाई- ईथाइल-एमाइड, गुलाफको फुलको पत्ता र आइरन अक्साइड क्रिस्टल पर्दछ। विष अन्तर्गत ज्वरो आदिमा प्रयोग हुने विषाक्त वनस्पतिको उपयोग हुन्छ भने विष अन्तर्गत ज्वरो आदिमा प्रयोग हुने विषाक्त वनस्पतिको उपयोग हुन्छ। यथार्थमा कण्डारक राक्षसको पूजा गर्नु भनेर एकातर्फ रोग व्याधि नाशक विभिन्न आयुर्वेदिक मिश्रण रुपी राक्षस निर्माणको कच्चा पदार्थ जोहो गर्ने र भर्भराउदो आगोको अगुल्टोको ज्वालाले उक्त राक्षस निर्माणको लागि जरुरी हुने कच्चा पदार्थको मिश्रण लाई जलाउने र भस्म पारि ओखतिय गुणको रसायनको निर्माण गर्ने पद्धति लाई इंकित गर्ने गर्दछ। जसले समाजमा रहेका आयुर्वेदिक प्राक्टिसनर्सहरु लाई गहिरो उपचार पद्धतिको बारे पटक पटक स्मरण गराएर यो विधि मर्न वाट जोगाउने लक्ष लिएको हुन्छ।
    लुतो फाल्ने समयमा हामीले प्रयोग गर्ने सम्पूर्ण सामग्री एकातर्फ हानिकारक रोगाणु नाशक छन्। तिनीहरू फोहर पानी र हिलो जन्य छालाका रोग र पेटको रोग निको गर्ने सार तत्त्वले पूर्ण भेटिन्छ। ल्याबमा गरिएका वैज्ञानिक अनुसन्धानहरूको निचोडले सङ्केत गरे अनुसार असार श्रावणको महिना सामूहिक रूपमा गीत गाउँदै खेती-पातीमा संलग्न हुने तन्देरी तरुनीहरूमा हुने यौन रस स्खलन रोक्ने, छालाको स्खलित रसजन्य रोग प्रतिरोधी सारतत्व समेत रहने गर्दछ ती सामग्रीहरूमा।
    खेती पातीको लामो पर्म मैझारो गरे पश्चातको धूप र मोक्सीफिकेसन मनोवैज्ञानिक सबलता दिन, छारे रोग, बेहोस हुने, देउता चढ्ने, चिट चिट पसिना आउने समस्या निदानमा समेत सहयोगी वन्ने देखिन्छ। लुतो फाल्ने पर्वमा प्रयोग हुने सामग्रीहरू शरीरको रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाउन र एलर्जी नाशक एन्टी एलर्जी गुणको समेत भेटिएको छ। विज्ञानको परीक्षणले सङ्केत गरेका नतिजाहरू निकै चाख लाग्दो छ। जसले लुतो फाल्ने चलन वास्तवमै वैज्ञानिक थियो भन्ने मान्न हामीलाई बाध्य पार्दछ।
    सन्दर्भ सामाग्रीहरु:
    १)स्वस्थ जिवनशैली, खेमराज घिमिरे
    २)आध्यात्मिक र बैज्ञानिक स्वास्थ्य, निराजन ढकाल
    ३) www.healthinfo.in

  • किन मनाइन्छ गुरुपुर्णिमा?

    किन मनाइन्छ गुरुपुर्णिमा?

    श्रीराम गौतम
    असार १८
    आज वि.सं. २०८० असार १८ गते सोमबार हरेक बर्ष असार शुक्ल पुर्णिमाको दिन मनाइने गुरुपुर्णिमा यस बर्ष आजको दिनमा रहेको छ । आजको यो पवित्र दिनमा रहेर सदिऔं देखि नै आफ्नो जिवनमा भएका ज्ञात अज्ञात गुरुहरुको स्मरण तथा आशिर्वाद ग्रहण गरि गुरुपुर्णिमा मनाउने चलन चलिरहेको छ । गुरु शब्दको अर्थ, महत्त्व र यसले बोक्ने मान्यता सामान्य शब्दमा बर्णन गर्न त्यति सहज छैन । गुरु शब्दको शाब्दिक अर्थ केलाउदा गु भनेको अन्धकार र रु भनेको उज्यालो प्रकाश भन्ने हुन्छ अर्थात जिवनको अन्धकार रुपि चेतनालाइ ज्ञान, स्वधर्म र संस्कार द्वारा प्रकाशमय पार्ने ब्याक्ती नै गुरु हो । आजभोली खेलकुद, सङ्गीत, चित्रकला, कलालगायत अन्य व्यावसायिक क्षेत्रमा पनि मार्गदर्शकलाई गुरु सम्झेर सम्मान गरिन्छ । ‘गुरु व्रह्मा, गुरु विष्णु, गुरु देव महेश्वर गुरु साक्षात् परम्व्रह्मा तस्मै श्री गुरु वे नमः’ भनेर शास्त्रमा गुरुको महिमा वर्णन गरिएको छ । सन्ध्या आरतीको मन्त्र दान गर्ने गुरुआमा र चूडाकर्ममा गायत्री मन्त्र दान गर्ने गुरुलाई तागाधारीहरूले महत्वका साथ यो दिन गुरु पूजन वा गुरु स्मृति गर्छन ।

    गुरुकुल परम्पराका आश्रम वा विद्याश्रममा यो दिन धार्मिक उत्सव हुने गरेको छ । वेदका प्रणेता व्यासको जन्म यसै दिन भएकाले व्यास जयन्तीका रूपमा पनि यो दिन मनाइन्छ । पशुपतिनाथका गुरु दक्षिणामूर्तिको मन्दिर वर्षमा एकपटक यसै दिन सर्वसाधारणका लागि खुला हुन्छ ।
    बिशेष गरि आफूलाई शिक्षा प्रदान गर्ने गुरुको सम्मानमा शिष्यहरूले विभिन्न मिष्ठान्न भोजनका साथ श्रद्धाभाव प्रकट गर्ने परम्परा रही आएको र गुरुलाई आमा वुवा सरह मान्ने प्रचलन छ ।
    गुरूपूर्णिमा हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको एक महत्वपूर्ण पर्व हो । हिन्दूहरूले महाभारत, श्रीमद्भागवत, अठार पुराण र विष्णु सहस्रनामका रचयिता तथा अपौरूषेय वेदलाई चार भाग लगाउने वेदव्यासको जन्मजयन्तीलाई गुरूपूर्णिमाका रूपमा मनाउँछन् । उक्त दिन विद्यार्थीहरूले गुरुलाई फूलमाला अर्पण गर्दै उनीहरूबाट टीका थाप्ने चलन छ ।
    द्वापर युगको अन्त्यतिर कौरव, पाण्डवभन्दा अघि उत्तरायण नक्षत्रपूणिर्मा अर्थात् त्यसै दिन ऋषि पराशर र माझीपुत्री मत्स्यगन्धाका पुत्रका रूपमा व्यासको जन्म भएको थियो । त्यसैले पनि आजको  दिनलाई गुरु व्यास पूजाको रुपमा पनि मनाउने चलन छ । आफ्ना छोरा शुकदेवसहित सम्पूर्ण ऋषिलाई वेदवेदाङ्ग पढाएकाले व्यासलाई सर्वश्रेष्ठ गुरु मानिन्छ र त्यसै दिन आफूलाई शिक्षा दिने गुरुलाई सम्मान गर्नाका साथै व्यासलाई सम्झना गर्ने गरिन्छ ।
    आफ्ना शिष्यहरूलाई उज्यालो ज्ञानको शिक्षा प्रदान गरेर उनीहरूमा रहेको अन्धकाररूपी अज्ञानता हटाउने गुरु ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वर र साक्षात् परब्रह्मस्वरूप मानिन्छ । हिन्दू मान्यताअनुसार संगीतलगायत ६४ कला सिकाउने, गायत्री-दीक्षामन्त्र-वेदमन्त्र दिने आचार्य, उमेर-बुद्धि-बल-अनुभवले पाका व्यक्ति पनि गुरु मानिन्छन् भने पिता, माता, मामा, ससुरा, मावली बाजे, जिजुबुबा, ब्राह्मण र काका गुरुकै कोटिमा पर्छन् । विद्यार्जनका लागि पहिले २५ वर्षको उमेरसम्म ब्रह्मचार्य पालन गरेर गुरुकुलमा गई पढ्ने चलन थियो । त्रेता युगमा मर्यादापुरूषोत्तम रामसहित उनका भाइ र द्वापरमा भगवान् श्री कृष्णले पनि गुरुकुलमै अध्ययन गरेका शास्त्रमा उल्लेख छ ।
    पहिले गुरुहरू विद्वान् हुनाका साथै विद्यार्थीहरू पनि विनयी, गुरुभक्त र विद्याव्यासनी थिए । गुरुको मान्यता अरूले होइन स्वयंले प्राप्त गर्ने हो भन्ने कथन रहि आएको छ । गौतम बुद्धले आफ्नो ज्ञानको पहिलो उपदेश आजकै दिन दिनुभएकाले त्यसै दिनलाई धर्मचक्र प्रवर्तन दिवसका रूपमा बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले मनाउने गरिआएका छन् ।

  • किन मनाइन्छ गुरुपुर्णिमा?

    किन मनाइन्छ गुरुपुर्णिमा?

    श्रीराम गौतम
    असार १८
    आज वि.सं. २०८० असार १८ गते सोमबार हरेक बर्ष असार शुक्ल पुर्णिमाको दिन मनाइने गुरुपुर्णिमा यस बर्ष आजको दिनमा रहेको छ । आजको यो पवित्र दिनमा रहेर सदिऔं देखि नै आफ्नो जिवनमा भएका ज्ञात अज्ञात गुरुहरुको स्मरण तथा आशिर्वाद ग्रहण गरि गुरुपुर्णिमा मनाउने चलन चलिरहेको छ । गुरु शब्दको अर्थ, महत्त्व र यसले बोक्ने मान्यता सामान्य शब्दमा बर्णन गर्न त्यति सहज छैन । गुरु शब्दको शाब्दिक अर्थ केलाउदा गु भनेको अन्धकार र रु भनेको उज्यालो प्रकाश भन्ने हुन्छ अर्थात जिवनको अन्धकार रुपि चेतनालाइ ज्ञान, स्वधर्म र संस्कार द्वारा प्रकाशमय पार्ने ब्याक्ती नै गुरु हो । आजभोली खेलकुद, सङ्गीत, चित्रकला, कलालगायत अन्य व्यावसायिक क्षेत्रमा पनि मार्गदर्शकलाई गुरु सम्झेर सम्मान गरिन्छ । ‘गुरु व्रह्मा, गुरु विष्णु, गुरु देव महेश्वर गुरु साक्षात् परम्व्रह्मा तस्मै श्री गुरु वे नमः’ भनेर शास्त्रमा गुरुको महिमा वर्णन गरिएको छ । सन्ध्या आरतीको मन्त्र दान गर्ने गुरुआमा र चूडाकर्ममा गायत्री मन्त्र दान गर्ने गुरुलाई तागाधारीहरूले महत्वका साथ यो दिन गुरु पूजन वा गुरु स्मृति गर्छन ।
    गुरुकुल परम्पराका आश्रम वा विद्याश्रममा यो दिन धार्मिक उत्सव हुने गरेको छ । वेदका प्रणेता व्यासको जन्म यसै दिन भएकाले व्यास जयन्तीका रूपमा पनि यो दिन मनाइन्छ । पशुपतिनाथका गुरु दक्षिणामूर्तिको मन्दिर वर्षमा एकपटक यसै दिन सर्वसाधारणका लागि खुला हुन्छ ।
    बिशेष गरि आफूलाई शिक्षा प्रदान गर्ने गुरुको सम्मानमा शिष्यहरूले विभिन्न मिष्ठान्न भोजनका साथ श्रद्धाभाव प्रकट गर्ने परम्परा रही आएको र गुरुलाई आमा वुवा सरह मान्ने प्रचलन छ ।
    गुरूपूर्णिमा हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको एक महत्वपूर्ण पर्व हो । हिन्दूहरूले महाभारत, श्रीमद्भागवत, अठार पुराण र विष्णु सहस्रनामका रचयिता तथा अपौरूषेय वेदलाई चार भाग लगाउने वेदव्यासको जन्मजयन्तीलाई गुरूपूर्णिमाका रूपमा मनाउँछन् । उक्त दिन विद्यार्थीहरूले गुरुलाई फूलमाला अर्पण गर्दै उनीहरूबाट टीका थाप्ने चलन छ ।
    द्वापर युगको अन्त्यतिर कौरव, पाण्डवभन्दा अघि उत्तरायण नक्षत्रपूणिर्मा अर्थात् त्यसै दिन ऋषि पराशर र माझीपुत्री मत्स्यगन्धाका पुत्रका रूपमा व्यासको जन्म भएको थियो । त्यसैले पनि आजको  दिनलाई गुरु व्यास पूजाको रुपमा पनि मनाउने चलन छ । आफ्ना छोरा शुकदेवसहित सम्पूर्ण ऋषिलाई वेदवेदाङ्ग पढाएकाले व्यासलाई सर्वश्रेष्ठ गुरु मानिन्छ र त्यसै दिन आफूलाई शिक्षा दिने गुरुलाई सम्मान गर्नाका साथै व्यासलाई सम्झना गर्ने गरिन्छ ।
    आफ्ना शिष्यहरूलाई उज्यालो ज्ञानको शिक्षा प्रदान गरेर उनीहरूमा रहेको अन्धकाररूपी अज्ञानता हटाउने गुरु ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वर र साक्षात् परब्रह्मस्वरूप मानिन्छ । हिन्दू मान्यताअनुसार संगीतलगायत ६४ कला सिकाउने, गायत्री-दीक्षामन्त्र-वेदमन्त्र दिने आचार्य, उमेर-बुद्धि-बल-अनुभवले पाका व्यक्ति पनि गुरु मानिन्छन् भने पिता, माता, मामा, ससुरा, मावली बाजे, जिजुबुबा, ब्राह्मण र काका गुरुकै कोटिमा पर्छन् । विद्यार्जनका लागि पहिले २५ वर्षको उमेरसम्म ब्रह्मचार्य पालन गरेर गुरुकुलमा गई पढ्ने चलन थियो । त्रेता युगमा मर्यादापुरूषोत्तम रामसहित उनका भाइ र द्वापरमा भगवान् श्री कृष्णले पनि गुरुकुलमै अध्ययन गरेका शास्त्रमा उल्लेख छ ।
    पहिले गुरुहरू विद्वान् हुनाका साथै विद्यार्थीहरू पनि विनयी, गुरुभक्त र विद्याव्यासनी थिए । गुरुको मान्यता अरूले होइन स्वयंले प्राप्त गर्ने हो भन्ने कथन रहि आएको छ । गौतम बुद्धले आफ्नो ज्ञानको पहिलो उपदेश आजकै दिन दिनुभएकाले त्यसै दिनलाई धर्मचक्र प्रवर्तन दिवसका रूपमा बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले मनाउने गरिआएका छन् ।

  • पितृको सम्झनामा पाल्पा अर्गलीका भट्टराईले  गरे धार्मिक संस्थालाइ सहयोग

    पितृको सम्झनामा पाल्पा अर्गलीका भट्टराईले गरे धार्मिक संस्थालाइ सहयोग

    चुरामणि  तिमिल्सिना  असार  १७

    पाल्पा जिल्ला तानसेन नगरपालिका वडा नं. १४ अर्गली निवासी राम प्रसाद भट्टराई र शान्ता भट्टराईका छोरा माधव भट्टराईले हाल अष्ट्रेलियाबाट आफ्ना सम्पुर्ण दिवंगत पितृहरुको सम्झनामा रुरु धाम हृषीकेश मन्दिर परिसरमा रहनुभएका कल्पवासि भक्त भक्तेनी साथै गायत्री गुरुकुलकाबटुकहरु र मानव कल्याण वृद्ध आश्रमका भक्त भक्तेनी यस्तै संस्कृत तथा साधरण माध्यमिक बिद्यालयमा सन्चालित गुरुकुलका बटुकहर लाई सावुन, चिनी, चियापत्ति लगायतका सामाग्रीहरुको साथमा स्टेसनरी सामाग्री प्रदान गर्नुभएको छ ।

     

    आइतबार उहाँका भाइ लक्ष्मण भट्टराई यस्तै समाजसेवि तारा सुबेदीले सामाग्री पुर्याउनु भएको हो । कार्यक्रममा समितिका पदाधिकारीहरुको सहभागीता रहेको थियो । सामाग्री बितरण कार्यक्रममा बोल्दै मानव कल्याण वृद्ध आश्रममा अध्यक्ष जिवन कुमार कसजुले हरेक महानुभावले यस्तै गरि विभिन्न क्षेत्र बाट सहयोग गरेमा धार्मिक संघ संस्था सन्चालन गर्न कुनै प्रकारको समस्या नहुने हुँदा सबैलाई यस्ता रचनात्मक कार्यक्रममा हातेमालो गर्न पनि आह्वान गर्नुभएको छ ।

  • पितृको सम्झनामा पाल्पा अर्गलीकाभट्टराई ले गरे धार्मिक संस्थालाइ सहयोग

    पितृको सम्झनामा पाल्पा अर्गलीकाभट्टराई ले गरे धार्मिक संस्थालाइ सहयोग

    चुरामणि तिमिल्सिना  असार  १७

    पाल्पा जिल्ला तानसेन नगरपालिका वडा नं. १४ अर्गली निवासी राम प्रसाद भट्टराई र शान्ता भट्टराईका छोरा माधव भट्टराईले हाल अष्ट्रेलियाबाट आफ्ना सम्पुर्ण दिवंगत पितृहरुको सम्झनामा रुरु धाम हृषिकेश मन्दिर परिसरमा रहनुभएका कल्पवासि भक्त भक्तेनी साथै गायत्री गुरुकुलका बटुकहरु र मानव कल्याण वृद्ध आश्रमका भक्त भक्तेनी यस्तै संस्कृत तथा साधरण माध्यमिक बिद्यालयमा सन्चालित गुरुकुलका बटुकहर लाई सावुन, चिनी, चियापत्ति लगायतका सामाग्रीहरुको साथमा स्टेसनरी सामाग्री प्रदान गर्नुभएको छ ।

    आइतबार उहाँका भाइ लक्ष्मण भट्टराई यस्तै समाजसेवि तारा सुबेदीले सामाग्री पुर्याउनु भएको हो । कार्यक्रममा समितिका पदाधिकारीहरुको सहभागीता रहेको थियो । सामाग्री बितरण कार्यक्रममा बोल्दै मानव कल्याण वृद्ध आश्रमका अध्यक्ष जिवन कुमार कसजुले हरेक महानुभावले यस्तै गरि विभिन्न क्षेत्र बाट सहयोग गरेमा धार्मिक संघ संस्था सन्चालन गर्न कुनै प्रकारको समस्या नहुने हुँदा सबैलाई यस्ता रचनात्मक कार्यक्रममा हातेमालो गर्न पनि आह्वान गर्नुभएको छ ।

  • आउँदो ८ गते रुरु २ गोबन्दी सिद्धबाबा  मन्दिरमा  बाजा गाजा सहित विशेष पुजा  आयोजना

    आउँदो ८ गते रुरु २ गोबन्दी सिद्धबाबा मन्दिरमा बाजा गाजा सहित विशेष पुजा आयोजना

    🙏हार्दिक🙏
    🌹निमन्त्रणा ! 🌹🌹निमन्त्रणा !! 🌹🌹🌹निमन्त्रणा !!!

    ॐ भुर्भुव :स्व:
    तत्सविर्तुव रेण्यम भर्गो देवस्य
    धिमही धियो यो न: पचोदयात

    यहि मिति २०८०साल असार ८ गते शुक्रबारका दिन रुरुक्षेत्र गाउँपालिका २ गोवन्दी एतिहासिक पौराणिक प्राचीन शक्तिपिठ श्री सिद्धबाबा मन्दिरमा यसै गाउँ निवासी श्रीमान् गुरुद्त्त भण्डारी, श्रीमती ज्ञानु भण्डारी , सुपुत्र अनिल भण्डारी , सन्दिप भण्डारी ,सुशील भण्डारी , बिष्णु भण्डारी, सुपुत्री अन्सिला भण्डारी , समस्त पाण्डे परिवार तथा भण्डारी परिवार र श्री सिद्वबाबा मन्दिर व्यवस्थापन समितीको आयोजनामा हुन गैरहेको विशेष पुजा-पाठ, नवरुदृ बेद, चन्द्रदिप प्रज्वलन साथै नौमती बाजाको साथ भब्य पुजा-आर्जना हुने भएकाले सम्पुर्ण समाजसेवी बुद्दिजिबी, धर्म प्रती आस्था राख्नुहुने श्रर्दालु भक्तजन, पत्रकार गाउँपालिका अध्यक्ष , उपाध्यक्ष , रुरुक्षेत्र गाउँपालिकाका आमा-बुबा, दाजु-भाइ, दिदी-बहिनी तथा नेपाल भरी जुनसुकै स्थानमा बसेर पनि धर्मप्रती आस्था राख्नु हुने सम्पुर्ण भक्तजनलाई उपस्थितिको लागि हार्दिक अनुरोध गर्दछौ।

    श्रीमान गुरुदत्त भण्डारी
    समस्त परिवार

  • आज निर्जला एकादशी  यस्को महत्व  के छ  किन गर्ने वर्त

    आज निर्जला एकादशी यस्को महत्व के छ किन गर्ने वर्त

    २०८०/०२/१७ वुधबार निर्जला एकादशी व्रत (तुलसीको दल राख्ने दिन)
    एकादश्यां विशेषेण कर्तव्यं कार्यमद्वयम् ।
    रात्रौ जागरणं कार्यं दिवा हरिकीर्तनम् ।।
    #गीतासार…
    गीतामा भगवान् श्री कृष्ण स्वयम भन्नुहुन्छ कि ….
    पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो में भक्त्या प्रयच्छति ।
    तदहं भक्त्युपह्रतमश्रामि प्रयतात्मनस्।। अर्थात्:– निस्वार्थ भावनाले भक्तिपूर्वक अर्पण गरिएको फल, पुष्प, जल आदिको म केही नसोची सहजै स्वीकार गर्दछु । यिनै भगवान् श्री कृष्णको नाम लिएर यस वर्षको निर्जला एकादशीको महिमा गान अघि बढाउन चाहे, जयश्रीकृष्ण
    #निर्जला_एकादशीको_महत्त्व
    यस एकादशी महत्त्वपूर्ण आयामहरू बोकेर आएको छ, यस दिनमा तुलसीका दानाहरूलाई जमिनमा छर्ने चलन हुन्छ, कतिले तुलसीको मोठको माटोमा नै तुलसीका दानाहरू अर्थात् मञ्जरीहरू छर्दछन् भनेँ कतिले चाहिँ जमिनमा सफा पारेर माटो फुरुरु बनाएर तुलसी छर्दछन् । यस दिन छरिएका तुलसीहरूको अङ्कुरण भएपछि ती बिरुवाहरूलाई पछि ठुली एकादशीमा रोप्ने गरिन्छ । हरिको जयजयकार मनाउँदै आज यस एकादशीको भव्य स्मरण गरिन्छ । वर्षभरिका एकादशीहरूमा आफ्नै प्रकारको विशेषता भएको निर्जला एकादशीको महिमा आफ्नै प्रकारको अनि विशिष्ट छ । निर्जला अर्थात् जल बिनाको एकादशी, यस एकादशीलाई जल बिना व्रत लिने गरेर भक्तिपूर्वक पालना गरिन्छ । जल नै नलिने भएपछि खाना या फलाहारको त कुरै भएन, नितान्त रूपमा भोकै अनि पवित्र मनले यस एकादशीमा चित्त अनि शरीरका हरेक अवयवहरूमा सकारात्मक ऊर्जा र शक्ति सञ्चार गर्ने चलन रहन्छ । यस एकादशीलाई पाण्डव एकादशी अनि भीम एकादशी पनि भनिएको पाइन्छ, आउनुहोस् यस एकादशीको महाभारत र पाण्डवसँग जोडिएको एउटा किस्सा सविस्तार सुनौँ ।

    #निर्जला_एकादशी_व्रत_कथा…

    ५ पाण्डव अनि द्रोपति गरि ६ जना नै हरेक एकादशीको व्रत बस्ने चलन थियो तर खानाका अत्यन्त सौखिन र खाने कुरामा सम्झौता गर्न नसक्ने भीमले भने व्रतका क्रममा कहिल्यै आफ्नो खानाप्रतिको आशक्ति तोड्न सकेनन् । भीम यस कुराले चिन्तित थिए र गएर गुरु व्याससङ यस समस्या सुनाए । अनि गुरु व्यासले भीमको कुरा सुनेपछि वर्षभरिका सम्पूर्ण एकादशीको फल एकैपटक पाउन निर्जला एकादशीको व्रत बस्न भीमलाई बताउनुहुन्छ । यसरी यस एकादशी भीमले रितपूर्वक पालन गर्दछन्, यसपछि यस एकादशीलाई भीम एकादशी अनि पाण्डव एकादशी पनि भनिन्छ ।

    यस एकादशीमा के के गरिन्छ ? ज्येष्ठ शुक्ल एकादशीका रूपमा यस निर्जला एकादशीको व्रत पश्चात् द्वादशीका दिनमा बिहान उठेर चोखो भएर अनि दान पुण्य गरेर मात्र भोजन लिने चलन छ । भगवान् विष्णुको कीर्तन अनि भजनको यस एकादशीमा विशेष महत्त्व रहन्छ, एकादशी महत्मय, बिष्णुसहस्त्रानाम लगायतका ग्रन्थहरूको अध्ययन अनि व्याख्याको विशेष महत्त्व राख्ने यस एकादशीमा माटोको भाँडो, बाँसले बनाएको हाते पङ्खा लगायतका कुरा दान गर्ने चलन छ । निर्जला एकादशीभन्दा एक दिन अगावै सन्ध्या वन्दना गर्ने चलन रहन्छ, यसो गर्दा अचामनीवाट पवित्र पानी लिएर हत्केलामा राखी पवित्रताका साथ आरती र वन्दना गरिन्छ । एकादशीकै दिनमा आफ्ना बिचार र सोचमा विष्णुलाई राख्न सुझाव दिइन्छ, विष्णुको शालिग्राम स्वरूपलाई स्नान गराउने, अभिषेक गराउने, पञ्चामृत अर्पण गर्ने र पवित्र कपडामा बेरेर राख्ने चलन छ ।एकादशीको रातमा जाग्राम बस्ने चलन पनि पाइन्छ । मार्कण्डेय पुराण अनि विष्णु पुराणमा भने यस एकादशीको पवित्र चित्तका साथ व्रत बस्नाले सम्पूर्ण पाप मोचन हुने र सोझै वैकुण्ठ प्राप्त हुने लेखिएको छ । जाँदाजाँदै महाभारतको प्रसङ्ग छाडेर जान्छौं, भिमले आफ्नो सम्पूर्ण भोजनका आशक्तिलाई काबुमा राखेर यस एकादशी व्रत लिन्छन् तर भोलिपल्ट बिहान भीम भोक र प्यासका कारण अर्धचेतनमा पाइन्छन् । त्यसपछि भीमलाई गङ्गाको पवित्र पानी र तुलसी पात दिएर उठाइन्छ । यस एकादशी आशक्ति अनि चाहना माथिको विजय प्राप्त गर्ने एकादशी पनि हो, यस वर्षको निर्जला एकादशीमा सबको कल्याण होस् । @सुयोग ढकाल ।
    ……………………सबै एकादशीको फल पाइने निर्जला एकादशी

    एक बर्षमा हुने २४ वटा एकादशी मध्ये यस एकादशीको विशेष महत्व रहने गरेको छ । हुनत हिन्दू धर्ममा सबै एकादशीको व्रतले महत्वपूर्ण स्थान राख्दछ । तर निर्जला एकादशीको व्रतले विशेष महत्व राख्ने गर्दछ ।

    हुनत, अधिकमास अथवा मलमास परेको वर्ष यो एकादशीको संख्या बढेर २६ हुन जान्छ । ति एकादशीलाई पद्मिनि विशुद्ध एकादशी र परमाशुद्ध एकादशी पनि भनिन्छ । तर ज्येष्ठ महिनाको शुक्ल पक्ष तिथीको एकादशीलाई निर्जला एकादशी भनिन्छ । यस दिन हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले व्रत राखेर यसलाई मनाउने गर्दछन् । यस व्रतमा पानी समेत पिउँनु वर्जित छ । त्यसैले यसलाई निर्जला एकादशी भनिन्छ ।

    यस्तो निर्जला एकादशीको कथा
    एक पटक महर्षि व्यास पाण्डवहरूकोमा आए । त्यहा सर्वज्ञ वेदव्यासले पाण्डवहरूलाई चारै पुरुषार्थ – धर्म, अर्थ, काम र मोक्ष दिने एकादशी व्रतको संकल्प गराए । त्यस क्रममा महाबली भीमले महर्षि व्यासलाई निवेदन गरे – हे पितामह ! तपाईँले त, प्रति पक्ष एक दिनको उपवासको कुरा भन्नुभयो । युधिष्ठिर, अर्जुन, नकुल, सहदेव, माता कुन्ती र द्रौपदी सबै एकादशीको व्रत गर्दछन् र मलाई पनि व्रत राख्न भन्दछन् । परन्तु म नखाई रहन सक्दिन । म त एक दिन त के एक समय पनि भोजन विना रहन सक्दैन – मेरो पेटमा वृक नामक अग्नि छ, त्यसलाई शान्त राख्न मैले कैयौं मान्छेको बराबर अथवा कैयौं पटक भोजन गर्नु पर्दछ । यस्तोमा के म आफ्नो यस भोकका कारण म एकादशी जस्तो पुण्य व्रतबाट बाँच्न सकुँला ?

    महाबली भीमको कुरा सुन्दै पितामहले समस्याको समाधान स्वरुप उनको मनोबल बढाउँदै भने –हे कुन्तीनन्दन, धर्मको यही त विशेषता छ कि यो सबैलाई धारण नै गर्दैन, सबैलाई योग्य साधन व्रत–नियमहरूको निकै सहज र लचिलो व्यवस्था पनि उपलब्ध गराउँछ । अतः तिमी ज्येष्ठ मासको शुक्ल पक्षको निर्जला नामको एक मात्र एकादशीको व्रत गर र तिमीलाई वर्षका समस्त एकादशिहरूको फल प्राप्त हुनेछ । निःसंदेह तिमी यस लोकमा सुख, यश र प्राप्तव्य प्राप्त गरी मोक्ष लाभ प्राप्त गर्नेछौ ।

    महर्षिले भीमलाई भने ज्येष्ठ शुक्ल एकादशीको व्रतमा स्नान आचमनमा पानी पिउँनुमा दोष हुँदैन, यस व्रतबाट अन्य तेइस एकादशीहरूको पुण्यको लाभ पनि मिल्नेछ । तिमी जीवन पर्यन्त यस व्रतको पालन गर ।

    यती आश्वासनमा त वृकोदर भीमसेन पनि यस एकादशीको विधिवत व्रत गर्नलाई सहमत भए । भीमले ठुलो साहसका साथ निर्जला एकादशी व्रत गरे, जसको परिणाम स्वरूप प्रातः हुँदै उनी सज्ञाहीन भए तब पाण्डवहरूले गङ्गाजल, तुलसी, चरणामृत प्रसाद, दिएर उनको मुर्छा दुर गरे ।

    यस एकादशीले वर्षभरीका एकादशिहरूको पुण्य लाभ दिने गर्दछ । यस श्रेष्ठ निर्जला एकादशीलाई पाण्डव एकादशी या भीमसेनी एकादशी पनि भनिन्छ । यस दिन जो स्वयम् निर्जल रहेर ब्राह्मण वा आवश्यकता भएकाहरुलाई शुद्ध पानीले भरेको घडा साथ दान गर्दछ त्यसले यस लोकमा सम्पूर्ण सुख प्राप्त गरेर परलोकमा स्वर्गको आनन्द भोग्दछ ।

    व्रतको विधान
    यो व्रतलाई नर नारी दुबैले गर्नु पर्दछ । जलपानको निषेध भए पनि फलहारको साथमा दूध लिन सकिन्छ । यस दिन निर्जल व्रत गर्दै शेषशायी रूपमा भगवान विष्णुको अराधनाको विशेष महत्व छ । यस दिन ॐ नमो भगवते वासुदेवायः मन्त्रको जप गरेर गोदान, वस्त्र दान, छत्र, फल आदिको दान गर्नुपर्छ ।

    एकादशीको रातमा जाग्राम बस्ने चलन छ । मार्कण्डेय पुराण र बिष्णु पुराणमा यस एकादशीको पवित्र चित्तका साथ व्रत बस्नाले सम्पूर्ण पापमोचन हुने र सोझै वैकुण्ठ प्राप्त हुने लेखिएको छ । साथै निर्जला एकादशीको व्रत पश्चात द्धादशीका दिनमा बिहान उठेर, चोखो भएर दानपुण्य गरेर मात्र भोजन लिने चलन छ ।

    यस एकादशीमा माटोको भाँडो, बाँसले बनाएको हाते पंखा लगायतका कुरा दान गर्ने चलन छ । निर्जला एकादशीभन्दा एक दिन अगावै सन्ध्या वन्दनम गर्ने चलन रहन्छ, यसो गर्दा अचामनीवाट पवित्र पानी लिएर हत्केलामा राखि पवित्रताका साथ आरती र वन्दना गरिन्छ । एकदशीकै दिनमा आफ्ना बिचार र सोचमा बिष्णुलाई राख्न सुझाव दिइन्छ, बिष्णुको शालिग्राम स्वरुपलाई स्नान गराउने, अभिषेक गराउने, पञ्चामृत अर्पण गर्नु पर्दछ ।

  • सामाजिकअभियान संगै  रुरु धार्मिक  सन्चार  प्रा लि नबौ बर्षमा

    सामाजिकअभियान संगै रुरु धार्मिक सन्चार प्रा लि नबौ बर्षमा

    धार्मिक स्थलहरुलाई संरक्षण ,पर्यटन आगमनमा वृद्धि गरौ भन्ने मुल नाराका साथ पाल्पा गुल्मी र स्याङ्जाको संगम स्थल बिस्वकै धार्मिक पौराणिक एतिहासिक एवम नेपालकै चार धाम मध्यको एक धाम रुरु क्षेत्र धाममा २०७१ सालमा रुरु धार्मिक सेवा सन्चार प्रालिको स्थापना गरिएको हो ।प्रालिले स्थापना भएको आजकै दिन लाई सम्झना गर्दै ९ औ बार्षिकोत्सब समारोह सामाजिक सन्जालबाट शुभकामना आदान प्रदान गर्दै मनाउन लागेको हो ।
    प्रालिले स्थापना काल देखिनै धार्मिक पौराणिक सास्कृतिक एतिहासिक तथा खोज मुकल पर्यटकीय स्थलहरुको प्रचारप्रसार गरिरहेको छ । रुरु क्षेत्रमा चार जिल्लाका कविहरुको माझ कबि गोष्ठी समारोह , कार्यालय परिसरमा फ्री ईन्टरनेट , असाय, गरिब, बिपन्न , अपांग , गरिब दुखि बर्ग भक्त भक्तेनि आमा बुवा सन्तहरुको लागि दाताहरुको समन्वयमा स्वास्थ शिबिर , लता कपडा वितरण भण्डारा कार्यक्रम , खाद्य सामाग्री वितरण , ठुला ठुला महायज्ञको सन्चालन तथा व्यवस्थापन गर्दै आइरहेको छ । धार्मिक सस्थाले नेपालमै पहिलो पटक रुरु धाममा भजन प्रतियोगिता दोहोरोसंख बजाउने प्रतियोगिता , करोड दिप प्रजलन, चार जिल्ला पाल्पा, गुल्मी ,स्याङ्जा र अर्घाखाँचीका पत्रकार सम्मान , सामाजिक अभियानताहरु सम्मान , जेष्ठ नागरिक देखि बिद्यार्थी कृषक सम्मान असल वुहारीको सम्मान निसुल्क चौरासी ब्रतबन्ध दान दाताको सम्मान कार्यक्रमलाई ८ बर्ष देखिनिरन्तर सन्चालन गरिरहेको छ ।
    प्रालिले यति मात्र हैन विभिन्न स्थानमा आवस्यकता अनुसार भजन मण्डली संगै ब्राह्मण उपलब्ध गराउने,प्रचारप्रसारको लागि रुरु भित्ते पात्रो प्रकाशन गर्ने , सन्चार र सुचना लाई प्रचारप्रसार गर्न विभिन्न बिद्यालय महिला समुह,आमा समुह ,क्लब ,उधोग बाणिज्य संघ वडा परिवार लगायतलाई उत्घोषण , आधारभुत तालिम , पत्रकारिता समाचार लेखन बाचन नेतृत्व बिकास तालिम सन्चालको कार्यलाई निरन्तरता दिदै आयको छ । सेवा सन्चारको नाम राखेकै आधारमा बिपन्न परिवारका बिरामी लाइ सामाजिक सन्जालको प्रयोग गरी आर्थिक सन्कलन तथा हस्तान्तरण कार्यक्रमलाइ केही समय यता देखि प्राथमिकता साथ अगाडी बडाइरहेको छ ।प्रालिको कार्यलय सित कुनै पनि आथिक सहयोग जगेडा नभएपनि हाल सम्म दान विर दाताहरुको सहयोग बाट फ्री ईन्टरनेट सुबिधा देखि कार्यलय बसेको भवन सिसि केमरा जडान ,दराज कुर्चि अफिसियल सामाग्री हाल सम्म दाताकै सहयोग बाट सन्चालन भएको छ । यस अवसरमा आर्थिक भौतिक नैतिक देश तथा बिदेशबाट सहयोग प्रदान गर्नु हुने सम्पुर्ण दानदाताहरु यस्तै स्थानीय निकाय सम्पुर्ण संघ सस्थाहरु प्रति हार्दिक धन्यवाद प्रदान गरिएको छ।

    यसो त यस सस्थाले बिगतका बर्षहरुमा शैक्षिक तथा बौद्धिक कार्यक्रम गर्ने , नेपाल प्रहरीको सहयोगमा पिछडियका महिला बर्ग अपांग मात्र नभइ गाउँका महिला दिदि बैनिहरुलाइ लैङ्गिक हिम्सा,बाल बिबाह, बहु विबाह चेतना मूलक बिषयबस्तु सामाजिक सन्जाल , गाजा फडानी,अबैध मदिरा उत्पादन रोकथाम , सरसफाइ कार्यक्रम जस्ता बिषयमा तालिम पनि प्रदान गरिरहेको छ । यस्ता कार्यक्रम लाई वडा तथा प्रहरीको सहयोग भएमा निरन्तर प्रदान गर्ने अध्यक्ष तिमिल्सिनाले जान्कारि गराउनु भयो।

    प्रा लि ले आउँदो पौष महिनामा विविध कार्यक्रमका साथ रुरु धाममा भजन महोत्सव समारोह सम्पन्न गर्ने योजना अगाडी बडायको छ।धार्मिक सस्था प्रालिले बिगतका बर्ष देखि अन्लाईन पुजा कार्यक्रम सन्चालन पनि गरिरहेको छ । कर्ताको माग भएको कारणले अन्लाईन बाट ग्रह शान्ति जप, हबन ,तर्पण नामकरण लघु रुद्राभीषेक तथा विविध पुजा गराउने कार्यक्रम लाई पनि प्राथमिकता साथ अगाडी सारिएको छ।

  • जन्म दिनमा जमुनाले गरिन फलफुल बितरण

    जन्म दिनमा जमुनाले गरिन फलफुल बितरण

    राजन  आचार्य  रिडी

    जिल्ला छत्रकोट गाउँपालिका वडा नं. ३ कि स्वास्थ कर्मी जमुना थापा टन्डनले आज आफ्नो जन्म दिनमा गरिने खर्चलाई कटौती गर्दै धार्मिक कार्यमा जोडिनुभएको छ । छत्रकोट चोयगा कार्यस्थल नरम सामुदायिक स्वास्थ इकाई छत्रकोट गा,पा ३ नरममा : अ न मि पदमा कार्यरत टन्डनले हरेक बर्ष खर्चलाई कटौती गर्दै विभिन्न क्षेत्रमा लगाउने गरेको बताउनुभयो। रुरु धार्मिक सेवा सन्चार प्रा . लि. को कार्यालयमा आज बिहान सन्देश पठाउदै आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउनु भएको हो ।रुरुक्षेत्र भगवानको परिसरमा रहनु हुने बृद्ध बृद्धा तथा भक्तजनहरुलाई उक्त सहयोगबाट प्रा. लि. का अध्यक्ष तथा पत्रकार चुरामणिले फलफुल खरिद गरेर बितरण गर्नुभयो ।अध्यक्ष तिमिल्सिनाले उहाँलाई टेलिफोन सम्पर्क गरि जन्मदिनको शुभकामना समेत व्यक्त गर्नु थियो । यस्तै उहाँले रुरु सन्चार कार्यालय पनि सन्चार क्षेत्रलाई अगाडि बढाउन सहयोग गर्नु भएको छ । धार्मिक क्षेत्रमा काम गर्दै आएको सन्चारले लुकेका प्रतिभालाई उजागर गर्ने संस्कृति संरक्षणमा कार्यक्रम सन्चालन गर्ने जेष्ठ नागरिक बृद्धबृद्धा, गुरुकुलका बटुक तथा असायहरुलाई दाताको सहयोगमा स्वास्थ सिबिर, भण्डारा जस्ता कार्यक्रम पनि गर्दै आएको छ ।