ज
पाल्पा, असार १४ चुरामणी तिमिल्सिना
विक्रम संवत् १९९४ साल फागुन ९ गते पाल्पा जिल्लाको तानसेन नगरपालिका वडा नं. १४, रविदास पण्डित टोलमा जन्मनुभएका ज्योतिष पण्डित तोयनाथ न्यौपानेको असार ११ गते शनिवार, मध्यान्ह १२ बजे आफ्नै निवासमा ८८ वर्षको उमेरमा दुःखद निधन भएको छ। उहाँको निधनको खबरले पाल्पा र आसपासका क्षेत्र शोकमा डुबेका छन्।
स्व. पण्डित न्यौपानेको प्रारम्भिक शिक्षा घर–छिमेकमै अनौपचारिक रूपमा आरम्भ भएको हो। प्रारम्भिक अवस्थाबाटै वेद, चण्डी, गीता, कर्मकाण्ड र ज्योतिषशास्त्रजस्ता विषयहरूमा गहिरो रुचि देखाउँदै आएका उहाँले भारतको बनारसस्थित सम्पूर्णानन्द संस्कृत विश्वविद्यालयबाट शास्त्री तहसम्मको अध्ययन सम्पन्न गर्नुभएको थियो।
संस्कृत साहित्य, व्याकरण र पुराणको गहन अध्ययन गर्नु भएका उहाँले श्रीमद्भागवत, देवीभागवत लगायतका पुराणहरूको पाठ तथा प्रवचन देशभर विभिन्न स्थानमा पुगी गर्नुहुन्थ्यो। आचार्य व्यासका रूपमा कथा वाचन गर्नुका साथै उहाँको पठनपाठनशैलीले हजारौं भक्तजनलाई प्रभावित तुल्याएको थियो।
शिक्षण क्षेत्रका आदर्श व्यक्तित्वका रूपमा पाल्पा, गुल्मी, स्याङ्जा र अर्घाखाँची जिल्लाका विभिन्न विद्यालयहरूमा संस्कृत विषय अध्यापन गराउँदै आउनुभएका पण्डित न्यौपाने माध्यमिक तहका शिक्षक पदबाट सेवा निवृत्त हुनुभएको थियो। सेवानिवृत्तिपछि पनि उहाँ निरन्तर रूपमा कर्मकाण्ड, धार्मिक निर्णय तथा पाठ्यपुस्तकका गहिरा विश्लेषणमा समर्पित रहनुहुन्थ्यो।
धार्मिक शास्त्रमा अद्वितीय दखल राख्नु भएका उहाँ ‘निर्णय सिन्धु’ को जीवित स्वरूपका रूपमा चिनिनुहुन्थ्यो। पाल्पा, गुल्मी, स्याङ्जा, अर्घाखाँचीका थुप्रै कर्मकाण्डी चेलाहरूले आज पनि उहाँलाई मार्गदर्शक रूपमा सम्झिरहन्छन्। ब्रतबन्ध, विवाह, श्राद्ध लगायतका धार्मिक कार्यमा उहाँको सल्लाह र निर्देशनको अत्यधिक माग हुने गर्दथ्यो।
ज्योतिष क्षेत्रमा पनि उहाँको गहिरो अधिकार थियो। दैनिक रूपमा चिना हेर्ने, ग्रहगोचरको टिप्पणी गर्ने, रोगनिदानसम्बन्धी सुझाव दिने, पुस्तक प्रमाणसहित शास्त्रीय तर्क प्रस्तुत गर्ने काममा उहाँ अद्वितीय हुनुहुन्थ्यो। उहाँका भनाइ र प्रमाणलाई यस क्षेत्रका कुनै पनि पण्डित वा ज्योतिषीले खण्डन गर्न सक्दैनथे।
उहाँका श्रीमती, दुई छोरा र चार छोरी रहेका छन्। पारिवारिक जिम्मेवारीमा समेत समर्पित रहँदै धार्मिक र शैक्षिक क्षेत्रलाई जीवनभर योगदान पुर्याउनु भएका पण्डित न्यौपानेको निधनले पाल्पा क्षेत्रले एक अमूल्य व्यक्तित्व गुमाएको अनुभूति गरेको छ।
धार्मिक र शैक्षिक उन्नयनमा जीवन समर्पित गर्नुभएका स्व. तोयनाथ न्यौपानेप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै सम्पूर्ण क्षेत्रवासीले उहाँलाई सदैव स्मरण गर्नेछन्।
